YAŞLI HAKLARI

Giriş

Türkiye nüfusu içinde 65 ve yukarı yaştakilerin oranı 2005'e toplam nüfusun yüzde 5,9'na ulaşmıştır. Halen 4,3 milyon olan yaşlı nüfus 2015'e 5,5 milyona, 2025 yılında 8 milyona ulaşacaktır. 60 yaşında olanların ise 2025'e 12 milyon kişiye ulaşacağı tahmin edilmektedir.

I. Temel İlke

Cinsiyeti, soyu, ırkı, yaşı, inancı, yaşam biçimi, dünya görüşü, ekonomik ve sosyal konumu ne olursa olsun, bütün kıdemli yurttaşlar; onurlu, saygın ve bağımsız bir yaşam sürme hakkına sahiptirler.
Yaşlı hakları, yaşlı bireyin kendisine olduğu kadar, diğer bireylere ve topluma karşı taşıdığı sorumluluğu da kapsar.

II. Yaşlı Hakları

- Bağımsız ve Özgür Yaşam
Yaşlılar;
- Bağımsız ve isterlerse sosyal hizmet destekli bir yaşam sürme,
- Özgürce seyahat edebilme,
- Hareket serbestisi sağlayacak düzenlemeleri talep etme,
- Gereksinim durumunda yaşam koşul ve biçimlerini dikkate alan, çağdaş bakım hizmetlerini talep etme,
- Bağımlı olsalar dahi, yaşamları konusunda karar verme, haklarına sahiptirler.

- İnsan Onuruna Yakışır Bir Yaşam
Yaşlılar;
- İstedikleri bir çevrede yaşamlarını sürdürme özgürlüğüne,
- Toplumsal bir sorumluluk üstlenme,
- Saygı bekleme,
- İnsan onuruna yakışır bir yaşam sürme,
- Başkalarına bağımlı olsalar dahi, onurlarını zedeleyen tutum ve davranışları reddetme, haklarına sahiptirler.

- Gelişim, Sosyal İlişkiler ve Dini Gereksinim
Yaşlılar;
- Kendilerini geliştirme, eğitme ve yaşamlarını yönlendirme,
- İnançlarına uygun ibadet yerlerini ( cami, kilise, sinagog vb) kullanma,
- Sosyal çevrelerini seçme, kültürel etkinliklere, boş zamanlarını değerlendirme ve spor etkinliklerine katılma, haklarına sahiptirler.

- Toplumla Bütünleşme
Yaşlılar;
- Bilgilerini, yaşam deneyimi ve becerilerini topluma sunma ve gençlere aktarma,
- İşveren ve işyerlerinden, esnek ve emekliliğe hazırlayan bir çalışma ortamı oluşturulmasını talep etme,
- Gönüllü çalışan yaşlılar, yaptıkları işlere karşılık bir katkı talep etme, haklarına sahiptirler.

- Aktiflik ve Katılımcılık
Yaşlılar;
- Demokratik haklarını kullanma ve ifade etme,
- Çıkarlarının korunması için örgütlenme,
- Sosyo-kültürel, politik ve toplumsal katılımı sağlamak için etkinlikler düzenleme, haklarına sahiptirler.

- Ayrımcılığın Engellenmesi
Yaşlılar;
- Yaş ayrımcılığının engellenmesi ve bu konuda toplumun bilinçlendirilmesi için gerekli olan önlemlerin devlet, yerel yönetimler ve ilgili kurumlar tarafından alınmasını talep etme,
- Ücretli ve gönüllü çalıştıkları işyerlerinde yaş ayrımcılığından dolayı dışlanmama,
- İtiraz olmadığı sürece, hukuki işlemlerde yaşlı ayrımcılığı nedeni ile istenen belgelerin kaldırılmasını talep etme, haklarına sahiptirler.

- Sağlık Hizmetleri
Yaşlılar;
- Sağlık hizmetlerine etkin ve rahat ulaşabilme,
- Var olan sağlık hizmetlerinin standardının yükseltilerek, bu hizmetlerden etkin bir şekilde yararlanma,
- Yaşlı sağlığı birimleri ve klinikleri, yoğun bakım, acil yardım gibi özel hizmet modellerinin geliştirilmesini isteme,
- Sağlık sorunlarını değerlendirebilen ve sağlıklı iletişim kurabilen, bilinçli yaklaşım ve bakım uygulamaları yapabilen yetkin hemşireler ve bu alanda eğitilmiş yardımcı personeller tarafından bakım görme, haklarına sahiptirler.

- Yaşam Kalitesini Sağlayan Bakım ve Hizmetler
Yaşlılar;
- Kendilerine çağdaş donanımlı bir bakım ve hizmet verilmesini talep etme,
- Kendilerine özel destek ve bakım verilmesini talep etme,
- Kendilerine bakan kimselere devlet ve yerel yönetimler tarafından destek sağlanmasını talep etme,
- Evde destek ve bakım hizmetleri, gündüz bakımevleri, toplu konutlar, yaşam evleri, yaşlı kulüpleri, evlere sıcak yemek servisi gibi çağdaş hizmet modellerinin geliştirilmesini isteme, haklarına sahiptirler.

-İstismarın önlenmesi
Yaşlılar;
- Kendilerine yönelik her türlü istismarın önlenmesini talep etme hakkına sahiptirler.

-Etik ilkeler
Yaşlıların,
- Bakım, tıbbi tedavi, diğer uygulamalar ve tüm yaşam dönemlerinde uluslararası etik ilkeler doğrultusunda davranılmaya hakları vardır.

III. Beklentiler

- Devlet, Yerel Yönetimler ve Özel Girişimciler
- Devlet, yaşlılar alanında, BM Uluslararası Eylem Planını, AB Yaşlılar Politikasını ve diğer uluslararası anlaşmaları dikkate alan yetkin ve kapsamlı bir "Ulusal Yaşlılar Politikası" geliştirmeli ve uygulanmasını sağlamalıdır.
- BM tarafından 2002 yılında Madrid'de yapılan Dünya 2. Yaşlanma Kurultayında oluşturulan Uluslararası Eylem Planı çerçevesinde, "Türkiye Yaşlılar Ulusal Eylem Planı" hazırlıkları ivedilikle sonuçlandırılmalı ve uygulamaya konulmalıdır.
- Yaşlılar konusunda hizmet veren kurum ve kuruluşların yakın işbirliği sağlanmalıdır.
- Yerel yönetimler, durum değerlendirmesi ile olanakları ölçüsünde yaşlılara yönelik programlar yapmalı, yaşlıların yaşam kalitesini yükselten hizmetlerden kolaylıkla ve indirimli yararlanmalarını sağlamalıdır.
- Sağlık sorunu olan yaşlı bireyin, bakımının sürekliliğinin sağlanması için kurum bakımından sonra evde bakım hizmetlerinin de devlet güvencesine alınması gerekmektedir.

-Ekonomik Güvence
- Sosyal sigorta ve özel sigortalar tüm bireylere yaygınlaştırılmalı ve etkin bir şekilde devletçe denetlenmeli, sistem şeffaf olmalı, emeklilik hakları konusunda primlerin yatırılması güvencesi sağlanmalıdır.
- Sigorta programları kapsamı dışında bulunan yaşlılar sistemli, yeterli ve hak doğurucu nitelikte düzenlenmiş sosyal yardımlardan yararlanma hakkına sahip olmalıdırlar.
- Yaşlılar, emekliliklerinde, vergi indirim ve muafiyetlerinden yararlandırılmalıdırlar.

- Sağlık Hizmetleri
- Sağlık profesyonellerinin yetiştirildiği tüm kurumlarda, yaşam döngüsü içinde yer alan yaşlılık döneminin de yeterince ele alınması gerekmektedir.
- Sağlık Bakanlığı, üniversitelerin ilgili birimlerinin işbirliği ve akreditasyon kurumlarının onayı ile yaşlı bireye bakım hizmeti verilen ünitelerde ve yaşlı bakım evlerinde, sertifikalı sağlık personellerinin çalıştırılması için sertifika programlarının ivedilikle başlatılması ve bu programların düzenli olarak sürdürülmesi gerekmektedir.
- Çeşitli kurumlarca düzenlenen kursların, yetkin kurumlar tarafından, "ilgili bakanlıkların denetiminde" sürdürülmesi sağlanmalıdır.

-Yerleşme ve Barınma
- Yaşlılar, bağımsız yaşayabilmeleri için uygun fiziki çevreye kavuşturulabilmelidirler.
- Sağlık durumlarına göre düzenlemelerin yapılabileceği uygun konuta sahip olabilmelidirler.
- Yaşlılar, konutlarında ve konutlarının dışında güvenli bir ortamda yaşama hakkına sahip olabilmelidirler.
- Bu konuda yerel yönetimlerin etkin görev alması sağlanmalıdır.
- Yalnız yaşayanların güvenceye alınması sağlanmalıdır.

- Günlük Yaşamı Kolaylaştırmak
- Yaşlıların günlük yaşam aktiviteleri ve faaliyetleri ile kendilerine bakım aktivitelerini kolaylaştırıcı araç-gereç yanında giyim, aksesuar ve mobilyaların tasarım ve üretimi konusunda ilgili kişi ve kuruluşların bilinçlendirilmesi ve bu alanda üretimin yapılması sağlanmalıdır.
- Yaşlıların günlük yaşamı kolaylaştırmada teknolojiden yararlanmaları sağlanmalı, bu konuda gereksinim duyulan eğitimin verilmesi sağlanmalıdır.

- Çeşitli ürünleri satan işyerleri ve mağaza zincirlerinin düzenli olarak yaşlı indirim günleri gibi uygulamaları ilan etmeleri sağlanmalıdır.

"Yaşlanma; evrensel bir süreçtir ve toplumun "Sağlıklı, Başarılı ve Üretken" yaşlanabilmesi ve "Yaşlıların Haklarının Korunması" konularına emek veren, katkıda bulunan tüm kurum ve kuruluşlar, önümüzdeki yıllar için son derece önemli ve saygın bir misyon üstlenmektedirler."

shcek.gov.tr